ميان ماندن و رفتن

شهر من شهر شما

vakhsh — Mon, 06 Jul 2009 07:24:18 GMT

از همه آنها که نظرات خودشان را در این صفحه بی زبان و بی دفاع ابراز می کنند سپاسگزارم.

ما سی سال پیش و پیشتر کار خودمان را کردیم و به استادانمان هم نگاه نکردیم که چه می کنند یا چه فکر می کنند. امروز نوبت شماست. سرنوشت هر نسلی را خودش معین می کند ( .... لا يغير ما بقوم حتي يغيروا ما بانفسهم). از نسل گذشته نخواهید که برای نسل امروز تکلیف معین کند.

گفته بودم که به کنفرانسی رفته بودم به لهستان که گزارش آن را به فارسی برایتان نوشتم. مطلب كوتاهی هم در مورد "مفهوم شهر در شعر شفیعی کدکنی" در آن کنفرانس خواندم اگر حالش را دارید و از زبان اجانب بدتان نمی آید شما هم در ادامه بخوانید.

The Concept of City in Shafiee Kadkani's Poetry

M. J. Yahaghi

Professor of Persian Language and Literature

Ferdowsi University of Mashhad

IRAN

Cities can determine the man’s cultural fate. They are also the source of intellectual excitement and challenges. Modern cities normally evolve through three stages of development, namely: commercial, industrial, and “world stage” city (Lehan, 1998, 3). The rise of the city is also inseparable from various kinds of literary movements, such as the developing of narrative works and particularly novels. In my opinion we have two different concepts of cities in modern Persian poetry: 1) real cities and, 2) mythological cities or utopia. In this paper we will deal with the latter sense, which can not be distinguished originally from the village. In such cities every thing is immortal and delightful in an ideal context. A great number of poets who immigrate from villages to cities were attracted by the urban culture and forgot their own rural routs. However, this is not the case about Shafiee Kadkani.

Mohammad Reza Shafiee Kadkani, a modern Persian poet and university scholar, is originally from Kadkan, a village of ancient Nieshabour. He was born in October 1939. He moved to Mashhad, where he finished his high school and immediately got his BA in Persian Literature (Mashhad University) and achieved a high level of Arabic knowledge from Adib Nishabouri (Adib 2^nd). Then he immigrated to Tehran (1965) to complete his academic studies. After he passed successfully his PhD dissertation under the supervision of late Dr Parviz Khanlari, he was invited to teach Persian Literature in Tehran University. Shafiee never got fully acquainted with the city-life, neither in Mashhad nor in Tehran. Instead, he always remembered his birthplace (Kadkan) not only in his poems, but also in his academic researches. He regularly travels to Kadkan, normally every summer, to enjoy being with his village-mates for a few days, talking with his childhood classmates with local dialect. His love of this dialect, is revealed in his academic researches as well, for instance when he explains some Persian words in classical texts of Khorasan, such as Asrar–al Towhid, Sanee's Ghazals and particularly Attar's works, he frequently refers to the particular meaning of the words in Kadkan dialect. His love of rural life in general and Kadkan in particular is beyond words. Partly, this love is reflected in his use of motives and symbols which allude to the rural life. Some instances of such symbols are: orchard, anemone, hen, clamor of cock, streams, spring, early morning, and the names of birds and some local plants etc.

While he was living in Mashhad (1955-65), he took part in local literary meetings, reciting his poems. In the beginning of his career, he followed classical style of Persian poetry, but after a while he shifted to Nimaee style. In his first collection, Shabkhani (Mashahd, 1344/1965) which is composed normally in classical style, there is a poem, entitled: Zadgah-e man (My Birthplace) (Shafiee, 1374, pp. 96-9) composed in Kadkan, in spring 1961. The poem was dedicated to his cousin (Mohammad Abdollahian), who was his most sincere classmate and closest local friend up to now. In this poem he devoted his best love to Kadkan. In the last line he says:

"اي روستاي خفته درين پهن دشت سبز/اي جلوة طراوت و شادابي و شكوه / هان اي بهشت خاطر، اي زادگاه من"

[O, Thou slept village, on this vast green plain, O, The Paradise of remembrance, Oh my birthplace: Be prosperous and immortal with splendor and happiness.]

In contrary, in the same collection probably addressing Mashhad, he says:

"اين شهر سرد يخ زده در بستر سكوت/ جاي تو اي مسافر آزرده پاي نيست"

[O injured leg passenger, this cool and frozen city in the bed of silence, is not your residence (Ibid, p 94).]

There is another poem, in this collection (P. 134-37) entitled: Ashiyan-e-Matrook (Abandoned Nest) composed in Kadkan, in August 1964. It is full of poet's childhood remembrances and some other poems which were composed in Kadkan in the same decade (cf. pp. 130, 133…).

In Qajar dynasty era, Kadkan officially joined to Torbat Heydariyyeh, (a normal modern town, which was arisen on the ruins of ancient Zaveh) but in the ancient times it belonged to Nishabour district. Shafiee prefers to consider his birth place in the historical cite of Nishabour, because in his mind the image of the ancient and historical Nishabour is always associated with an ideal city. Indeed, Nishabour was a real Islamic metropolitan and was considered as one of the four important urban centers ( ربع =RAB') in Khorasan during the pre-Mongol era. I think it is due to Shafeei's knowledge of Nishabour and its high place in the Islamic civilization that he has devoted a great portion of his poetry and researches to this city. He has spent a long time editing Nishabour's texts such as Tarikh-e-Nishabour (Nishabour History) by Al-Hakem and 'Attar of Nishabour's works and other classical texts. In his introduction to Tarikh-e Nishabour (p. 13) we read: “Nishabour, in my opinion, is the miniature of Great Persia, a city wrapped in the cloud of myths and also in the light of history.” Since his images of Nishabour almost come back to its pre-Mongol glories, in the main part of his career he has been engaged in editing Farid al-Din 'Attar's works. In the preface of Dar Kouch-e-Bagh-ha-ye-Nishabour (Tehran, 1350/1971), referring to his quatrain: “Gar Mard-e-Rahi…,” he dubs 'Attar, “'Attar-e-Kadkani–ye-Nishabouri” due to his attachment to this village. In his introduction to Manteq-al-Tayr (the Conference of the Birds) he argues about 'Attar's father and his birthplace and his tomb which is located in Kadkan (p.32). His infatuation with Kadkan, Nishabour and consequently Khorasan has led to some criticism of his view points, and sometimes he has been accused of fanaticism toward Khorasan.

More than three decades ago, he wrote an article on the concept of homeland in traditional Islamic point of views (Alefba 2, p.1-26). In this research he explicates different concepts of “homeland” among the common people, Sufis and Moslems. I think his own belief, more or less, is closer to common people and traditional views.

Shafiee has a bad sentiment toward nightmarish Mongol invasion which destroyed Nishabour and eliminated it from the map. His Nishabour was buried in Mongol invasion, thus he would not be able to hide his hatred toward Mongols (Tatars), both in his poetry and his academic researches (see: Shafiee 1376, pp.278, 286, 288 and 293). In addition, based on historical evidences 'Attar, his favorite poet, was killed in Mongol invasion as well.

Many years before his attraction to Attar of Neishabour as his fellow-villager, he called one of his early collections Dar Kouch-e-bagh-ha-ye-Nishabour, (Tehran, Raz Press, 1350/1971) which indeed introduced him as a notable modern Persian poet during 70’s decade. In this work, he had also some particular sublime poems on Nishabour. In my opinion, Kadkani is a modern poet who had a nostalgic sense of his birth rural life as opposed to living in Tehran. He did not ignore his love of village, particularly Kadkan, and the reader always hears the sound of village and countryside from his poems. His poetic images are full of signs and metaphors which belong to the countryside as an ideal place. Shafiee sometime calles Nishabour: “شهر خاموش من” (My Silent City) (Shafiee, 1377, 296), which clearly refers to this city after Mongol invasion. When he became disappointed from being in his ideal city he wishes:

"ای کاش, آدمی وطنش را / - مثل بنفشه ها – (در جعبه خاک)/ یک روز می توانست, همراه خویش ببرد هر کجا که خواست" [O that man would be able to carry his homeland with himself – like violet – (in a case of dust) everywhere he wants.]

This local color is visible in a few modern Persian poets, such as Nima, Akhavan, Sohrab Sepehri and Manuchehr Atashi. The case of Akhavan is quite different, but I think Shafiee's expression of the concept of city and his tendency toward countryside, in spite of his living in Tehran, is much more like Nima and his attachment to his birth place, Yoush. He is truly comparable with Nima Youshij from this point of view (cf: Karimi Hakkak, 2004, 15). He agreed with me when we (Shafeei and I) discussed about this similarity some time ago.

Conclusion: Shafiee is a modern Persian poet who favors the rural life against the urban life. His ideal city is the ancient and mythical Nishabour with its pre-Mongol glory. He shows a kind of nostalgic feeling on historical Nishabour, in his poetry, that sometimes has been expressed in talking about Kadkan. He can never get used to a modern city such as Tehran. Moreover, he normally dislikes using the modern facilities such as e-mail, computer and electronic software. His private life is much more like a traditional life, but I think his views and his poetical ideas are quite new and modern.

References:

Abu 'Abdellah Hakem Nishabouri, Tarikh-e Nishabour, tarjome ye Mohammad ben Hosien ben Khalife Nishabouri, tashih va ta'liq Dr Mohammad Reza Shafiee Kadkani, Tehran, Agah, 1375.

Attar, Farid al-Din, Manteq al-Tayr, ed. Mohaammd Reza Shafiee Kadkani, Tehran, Sokhan, 1384/2005.

Hakkak, Karimi (ed.), Essays on Nima Youshij, Animating Modernism in Persian Poetry, Brill, Lieden, Boston: 2004.

Shafiee Kadkani, Dr Mohammad Reza, Ayne ee Baray sada ha, Tehran, Sokhan, 1376.

--------: Dar kouche Baqha-ye nishabour, Tehran, Raz, 1350/1971.

Lehan, Richard, The City in Literature, an Intellectual and Cultural History, University of California Press, 1998.

Nuri- Ala', Esma'il, Teori ye Sce'r, az Mog e nNo ta Sce'r e Escq, Entesharat-e-Qazal, London, 1994.

ای جویبار خسته و آرام

vakhsh — Sun, 21 Jun 2009 04:00:18 GMT

سخن از بهت مه آلوده ی چشمانی ست

که پس پنجره ی بسته به جا می ماند

شهر شرقی - شهروند غربی

vakhsh — Wed, 10 Jun 2009 16:03:34 GMT

بالاخره ما هم آمدیم.

از همه عزیزانی که از صفحه وبلاگ من برای حرفهای خود استفاده کردند و در این چند روزی که مانبودیم مشتریان ما را پشت در نگذاشتند و سرشان را گرم کردند سپاس گزارم. خواهش می کنم بعد از این روی حسابتان با من باشد. مسائل بین خودتان را جای دیگر حل و فصل کنید.

بعد از سفر لهستان چیزکی نوشته ام که مطمئن نیستم به خواندن بیرزد و نمی توانم در این روزگار که همه نه تلگرافی که "اس ام اس"ی زندگی می کنند مثل بیهقی بگویم:هیچ چیز نیست که به خواندن نیرزد.

اگر وقت اضافه داشتید در ادامه این صفحه بخوانید و بگویید که می ارزد یا نمی ارزد.

اگر برگشتم...

vakhsh — Sun, 17 May 2009 14:46:31 GMT

از همه آنها که روز معلم را تبریک گفتند و از همه آنهایی که دغدغه فردوسی داشتند سپاسگزارم و از همه آنها که خواسته اند به وبلاگشان سر بزنم و به دلیل گرفتاری های صد تا یک غاز نتوانستم پوزش می خواهم.

ده روزی نخواهم بود -که هیچ غمی نیست - به سفری می روم برای کنفرانسی به لهستان شاید در سفر دسترسی به این آلت متمدن برایم آسان نباشد در نتیجه دستم از همه جا کوتاه باشد اگر برای همیشه کوتاه نشد و برگشتم رهاورد سفرم را برای شما خواهم نوشت.

بدورد باشید

مشتاقی و مهجوری

vakhsh — Thu, 23 Apr 2009 03:16:18 GMT

دوم ارديبهشت ماه جلالي را به يادروز سعدي اختصاص داديم در دانشكده ادبيات امسال با يك روز تأخير، اما ان شاء الله بي آفت.

سخن بر سر اين بود كه سعدي برگردان فرهنگ ايران است : يك مجموعة كامل از همة آنچه كه داشته و نداشته ايم؛ با همة فرازها و اندكي هم فرود، از آن دست كه بوده ايم. شگفتا كه امروز هم سعدي همان سرنوشت ايران را پيدا كرده است: مهم، اما ناشناخته، طناز و دلارام اما غريب و چشم به راه. اين درحالي است كه در گذشته هايي، كه براي دنياي پر شتاب امروز خيلي دور و دير است، تابناك و يكه تاز بوده است بويژه در دنياي غرب؛ اين را بايد از لامارتين و ويكتورهوگو و امرسون بپرسيم.

مشتاقي و مهجوري ايران تاريخي امروز در سيماي سخنسراي بزرگ و بي همتاي شيراز شيخ اجل بيش از هركس نمودار گشته است. ‌چرا چنين است و چرا چنينيم؟

باهم به پاسخي بينديشيم.

ابا تیمار اندکی شادیه باید

vakhsh — Thu, 19 Mar 2009 06:16:57 GMT

در تواریخ آمده است که بعد از تصرف سیستان به دست سپاه عرب و خرابی شهرها مردی در حمع مردمان با ذکر ویرانی شهرها و خرابی و کشتار اشک همه را در می آورد و چون مردمان لختی می گریستند ناگهان چنگ خود را بر می داشت و می گفت: "ابا تیمار اندکی شادیه باید(شادی)" و نواختن آغاز می کرد ومردمان را سرشار می داشت.

آمدن نوروز بعد از ماهها زمستان و تاریکی و تیمار و اندوه و خود خوری همان چنگ مرد سیستانی است که آهنگ آن اندوه از دل تیمارگرفتگان درازای زمستان می برد. زیبایی نوروز در این برهۀ بهاری و زنده جانی "اندکی شادیه" است که ما با اینهمه تیمار براستی بدان نیازمندیم.

تکرار با طبع آدمی ابداً سازگار نیست. نوروز از آن تکرارهای دلپذیری است که با سرشت آدمیزاد به طرز شگفتی سازگار افتاده است.

نوروز زنجیره یادهای ملی ماست که "من" را با "ما" متحد می کند ( و : من اگر "ما" نشوم تنهایم/ تو اگر "ما" نشوی خویشتنی) نوروز زنجیرۀ تاریخ را می آفریند. ما از زنجیر تاریخ آویزانیم( و: شیر هم شیر بود گرچه به زنجیر بود). مباد که این زنجیر را روزی پاره کنیم.

نوروز آمده است: ابا تیمار اندکی شادیه باید

در شهر ما نقد علی اسم رایجی است

vakhsh — Fri, 06 Mar 2009 17:55:41 GMT

از سر ضرورتی که بود- ما همیشه بنده ضرورتها بوده ایم- از چند هفته پیش در مشهد که اندکی نه( امان که این ویرگول را پیدا نمی کنم مثل خیلی چیزها که گم کرده ام) که خیلی از این جهت و جهات دیگر مرده است( ویرگول) جلسه نقد کتاب گذاشته ایم با همکاری قطب علمی-گروه فارسی دانشگاه فردوسی و جهاد دانشگاهی(ویرگول) در ادبیات سابق - اغلب روزهای پنجشنبه است هنوز نتوانسته ایم ثابتش کنیم( مثل خیلی چیز ها که برای من ثابت نشده است) و تا حالا سه چهارتا ( دقیقا چهارتا - ببخشید که ما همیشه عادت به کلی گویی داریم- ) کتاب را نقد کرده ایم -یعنی کرده اند- و بهتر بگویم نویسندگانش را دراز کرده ایم( کرده اند) و گفته ایم(گفته اند) چرا چنین گفته اید و چرا چنان نگفته اید تا مگر عادت کنیم به "چون و چرا". اولش حافظ بود به خط وصال که چون دست خواجه حافظ از زمین و زمان کوتاه بود من جورش را کشیدم به جرم آن که نسخه دیوانش را من داده بودم چاپ کنند. جلسه بعد هم چون کسی نبود یا آمادگی لازم را نداشت باز هم من جور بقیه را کشیدم - مثل خیلی وقتها که این جا و آن جا جورکشی می کنم ( دقت کنید جارو کشی نخوانید)- و کتابک(تصغیر است نه تحبیب) فرهنگ اساطیر من دراز شد و چنین و چنان و نمی گویم که بر من چه گذشت از خجالت و آب و عرق( از دو جهت: تعریف و تنقید) و بعدش هم دوست فاضلم دکتر امید همدانی بالاخره به میدان آمد با اولین کتابش( عرفان و تفکر - و بهتر مولوی و هایدگرـ ) و چه خوب هم آمد . حالا دور دور همین جوانها و جوانه هاست با حرفهای نونوی( اشتباه نیست ۲ نون دارد - عمدا با" ۲" نوشتم تا دونون "=دونان" نخوانید که امروز همه جا حرف دو نان و دونان است) که می زنند.

وبالاخره دیشب که به حساب مهمانمان رسیدیم - دکتر کاووس حسن لی- با کتاب نونوارش: گونه های نو آوری در شعر معاصر- بالاخره( ببخشید که خیلی بالاخره بالاخره کردم) چه می شود کرد شب عید است و مردم دلشان برای چیزهای نونوار لک زده است و به همین اعتبار و خیلی اعتبارات دیگر - اگر این شب عیدی برای ادارات و بانکها اعتباراتی مانده باشد- نمی شود که همیشه از کهنه کتابهای مثل مال بنده حرف زد. از شوخی گذشته حسابی به حساب مهمان شیرازی رسیدند دیشب دوستان ما : دکتر قوام-(ببخشید از بی ویرگولی است که تیره می گذارم) دکتر فتوحی و محمد کاظم کاظمی تا دیگر هیچ تنابنده غریبه ای هوس نکند بیاید در خراسان عرض اندام کند؟ ( ؟را به جای علامت تعجب قبول بفرمایید). شما هم اگر میل داشتید بفرمایید نقد شوید. آخر در شهر ما "نقد علی" اسم رایجی است.

داستان ایرانی

vakhsh — Fri, 30 Jan 2009 06:37:10 GMT

مرادی کرمانی به من زنگ زد که به مشهد می آید. خوشحالم کرد. برای آن که می دانستم بچه ها چقدر خوشحال می شوند. خودم انتظارش را داشتم چرا که دو هفته قبل در تهران به من گفته بود که قریباْ سفری به مشهد خواهد داشت.

وقتی پرسیدم به چه منظوری می آید حودش هم نمی دانست. گفت جایی دعوتم کرده اند ظاهرا برای قصه خوانی است. بیشتر خوشخال شدم. و بالاخره آمد همان روزی که گفته بود و نمی دانست جای جلسه کجاست از طریق اداره ارشاد مطلع شدم که تالار نور است در آبکوه. بابچه ها در باران خود را به محل سخنرانی رسانیدیم. معلوم شد جشنواره قصه ای در مشهد بوده و امروز هم جلسه اختتامی آن است. عجب؟ جشنواره قصه ای در مشهد بوده و من خبرش را هم نشنیده ام؟. خب مقداری طبیعی بود من که همیشه از همه چیز بی خبرم این بار جشنواره قصه هم بالایش.

موضوع جشنواره چنان که از حاشیه متوجه شدم داستان ایرانی بود. سئوالی هم که در دقایقی کوتاه در پایان جلسه از مرادی کردند همین بود و جواب قشنگی که او داد همان بود که داد: داستان ایران یعنی این که نگاه ایرانی داشته باشد حالا نویسنده هرکه باشد مکان نوشتن هرجا که باشد. گزیده داستانهایی هم که به همین مناسبت در ۲۸۰ صفحه منتشر کرده اندَ (کانون هنرمندان خراسان ۱۳۸۷) به همین نام است.

اما چرا ارشاد وشهرداری که دیدم میزبان هستند به من که هیچ به دانشگاه و بخش زبان وادبیات فارسی دانشگاه هم اطلاع نداده اند.؟

دیدم که این کار همیشگی آنهاست. انگار که قصه نویسی و خیلی از نویسی های دیگر ربطی به دانشگاه ندارد. بعد با خودم فکر کردم تقصیر آنها نیست ادبیات خلاق راهش را از ادبیات دانشگاهی جدا کرده یا بهتر ادبیات دانشگاهی از گذشته ها کاری با خلاقیت نداشته است. حالا این تقصیر برنامه هاست؟ گناه ما معلمهاست؟ نظام دانشگآّهی ما براین بنیاد نهاده شده است؟ یا همه اینها؟ من به نظرم همین آخری.

تانظر شما چه باشد؟

فعلاْ جشن فرخنده سده ( دهم بهمن ماه) یادگار هوشنگ پیشدادی بر شما گرامی باد.

هنر چون برابر شود با خرد

vakhsh — Mon, 29 Dec 2008 14:42:18 GMT

تا از خودم حرف حسابی برای نوشتن ندارم این سخن مینوگ خرد را از من داشته باشید:

پرسید دانا از مینوی خرد که:خرد بهتر است یا هنر یا نیکی؟ مینوی خرد پاسخ داد که: خردی که با آن نیکی نیست آن را خرد نباید شمرد و هنری که خرد با آن نیست آن را هنر نباید شمرد.

مكتب داري، مطلب داري

vakhsh — Tue, 09 Dec 2008 20:20:21 GMT

این دو سه روز در همایش مکتب شیراز بوديم به ميانداري فرهنگستان هنر.

دو سال پیش همایش مکتب اصفهان بود و پیش از آن هم مکتب هرات. و فردا که قرار است "مکتب تهران" باشد که در این صورت بهتر است تهران را دیگر مثل زمانی که مکتب دار بود با "ط" بنویسیم: طهران.

در این مکتب ها از همه چیز آن شهر یا منطقه بحث می شود: هنر، معماری، فلسفه، ادب، عرفان، نگآرگري، موسيقي و... شيراز به بركت سرازير شدن همه دانشمندان و شاعران و اديبان و هنرمندان به اين شهر در عصر پر آشوب مغول به همه چيز رسيد كه گل سرسبد همه آن چيزها سعدي بود و حافظ. و چه خوب پناهگاهي بود اين شهر پر همه چيز، در زماني كه همه چيز داشت از دست مي رفت و در بسياري جاها از دست هم رفت. مي گويم اما نكند كه به اين ترتيب حق شهرهايي كه در روزگاران بي همه چيز سپر بلا بودند و در مسير ايلغار مغول در خون فرزندان خود مي غلتيدند، ضايع بماند. يا نه، بسياري ديگر از شهرهايي كه داعيه هاي ديگري دارند از نمد اين كار براي خود بخواهند پوستيني بدوزند و بگويند: حاجي انا شريك. يا مي گويم نكند كه اين مكتب داري ها هم مثل " ــ شناسي" ها بهانه اي بشود براي تفرقه اندازي و چشم و هم چشمي هاي منطقه اي كه مثلاً كجاي شهر ما از فلان شهر كمتر است كه آنها مكتب داشته باشند و ما مثلاً نداشته باشيم. آن وقت است كه بايد بگوييم:

نگار من كه به مكتب نرفت و خط ننوشت به غمزه مسئله آموز صد مدرس شد